Υπάρχει κάτι σχεδόν παράδοξο στην επιστροφή από τις διακοπές. Μπορεί να γυρίζουμε έχοντας κοιμηθεί περισσότερο, έχοντας απομακρυνθεί για λίγο από τις υποχρεώσεις μας και έχοντας περάσει όμορφες στιγμές, κι όμως λίγες ημέρες αργότερα να νιώθουμε ότι χρειαζόμαστε… κι άλλες διακοπές.
Η επιστροφή στην καθημερινότητα μπορεί να συνοδεύεται από κούραση, εκνευρισμό, δυσκολία συγκέντρωσης, πεσμένη διάθεση ή μια έντονη αίσθηση ότι «δεν θέλω να ξαναμπώ σε όλα αυτά». Αυτό συχνά περιγράφεται ως post-vacation blues, δηλαδή η προσωρινή συναισθηματική δυσκολία που μπορεί να εμφανιστεί μετά το τέλος των διακοπών.
Και ίσως το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι αυτό:
Το ότι τελείωσαν οι διακοπές δεν σημαίνει ότι πρέπει να τελειώσει και η ξεκούραση.
Γιατί η επιστροφή από τις διακοπές μπορεί να μας δυσκολεύει τόσο;
Κατά τη διάρκεια των διακοπών αλλάζει, έστω και προσωρινά, ο τρόπος με τον οποίο οργανώνουμε την ημέρα μας.
Δεν υπάρχει απαραίτητα το ίδιο πρόγραμμα ύπνου και εργασίας. Δεν χρειάζεται να απαντήσουμε άμεσα σε email. Δεν κοιτάμε συνεχώς το ρολόι. Έχουμε περισσότερες ευκαιρίες για βόλτα, θάλασσα, φαγητό, παρέα, αυθορμητισμό και δραστηριότητες που μας ευχαριστούν.
Και μετά επιστρέφουμε.
Ξυπνητήρι. Μετακίνηση. Δουλειά. Υποχρεώσεις. Εκκρεμότητες. Λίστες. Ειδοποιήσεις. Αποφάσεις.
Η αντίθεση είναι μεγάλη.
Γι’ αυτό και η δυσκολία της επιστροφής δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «δεν αντέχουμε την καθημερινότητά μας» ή ότι «κάτι πάει στραβά». Μπορεί απλώς να σημαίνει ότι χρειάζεται λίγος χρόνος για να προσαρμοστούμε ξανά στον προηγούμενο ρυθμό.
Και τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;
Υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα νευροβιολογική πλευρά της μετάβασης.
Ο εγκέφαλός μας λειτουργεί συνεχώς προσπαθώντας να προβλέψει τι θα συμβεί, να οργανώσει τις πληροφορίες που δέχεται και να διαχειριστεί τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος.
Στις διακοπές, για αρκετούς ανθρώπους, μειώνεται το γνωστικό φορτίο. Υπάρχουν λιγότερες αποφάσεις που πρέπει να παρθούν, λιγότερα deadlines και περισσότερες δραστηριότητες που προσφέρουν άμεση ευχαρίστηση και αίσθηση ελευθερίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος «μπαίνει σε λειτουργία διακοπών» με έναν συγκεκριμένο διακόπτη και μετά ξαφνικά τον κλείνει. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Αυτό που αλλάζει είναι το σύνολο των ερεθισμάτων, των απαιτήσεων, των ανταμοιβών και των συνηθειών που οργανώνουν την καθημερινότητά μας.
Όταν επιστρέφουμε, αυξάνονται ξανά οι απαιτήσεις για προγραμματισμό, αυτοέλεγχο, συγκέντρωση και διαχείριση πολλών πληροφοριών. Οι περιοχές του εγκεφάλου που συμμετέχουν στις εκτελεστικές λειτουργίες καλούνται ξανά να διαχειριστούν περισσότερους στόχους και περισσότερες αποφάσεις.
Παράλληλα, η αλλαγή στο περιβάλλον και στη ρουτίνα μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, την ενεργητικότητα και τη διάθεσή μας.
Με άλλα λόγια, η δυσκολία της επιστροφής δεν είναι απλώς «τεμπελιά». Ο οργανισμός μας χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί ξανά.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ζητάμε από τον εαυτό μας να επανέλθει αμέσως
Ίσως εδώ βρίσκεται και ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε.
Γυρίζουμε από τις διακοπές και αποφασίζουμε ότι από Δευτέρα:
- θα ξυπνάμε νωρίς,
- θα γυμναζόμαστε καθημερινά,
- θα τρώμε τέλεια,
- θα οργανώσουμε το σπίτι,
- θα τακτοποιήσουμε όλες τις εκκρεμότητες,
- θα δουλεύουμε παραγωγικά,
- θα κοιμόμαστε νωρίς,
- θα βάλουμε τη ζωή μας σε τάξη.
Και κάπως έτσι, η επιστροφή από τις διακοπές μετατρέπεται σε ένα καινούργιο project αυτοβελτίωσης.
Μόνο που δεν χρειάζεται να αποδείξουμε τίποτα επειδή γυρίσαμε.
Δεν χρειάζεται να αναπληρώσουμε σε δύο ημέρες όσα δεν κάναμε όσο λείπαμε.
Δεν χρειάζεται να μπούμε ξανά στη ρουτίνα με ταχύτητα 100%.
Η ξεκούραση δεν είναι ανταμοιβή για την παραγωγικότητα
Έχουμε μάθει συχνά να αντιμετωπίζουμε την ξεκούραση σαν κάτι που «κερδίζουμε».
Πρώτα θα τελειώσω τη δουλειά.
Πρώτα θα τακτοποιήσω το σπίτι.
Πρώτα θα απαντήσω σε όλα τα μηνύματα.
Πρώτα θα κάνω όσα πρέπει.
Και μετά θα ξεκουραστώ.
Το πρόβλημα είναι ότι η λίστα με τα «πρέπει» σπάνια τελειώνει.
Αν λοιπόν η ξεκούραση επιτρέπεται μόνο όταν δεν υπάρχει τίποτα άλλο να κάνουμε, είναι πολύ πιθανό να μην ξεκουραζόμαστε ποτέ πραγματικά.
Οι διακοπές μπορούν να μας θυμίσουν κάτι που η καθημερινότητα συχνά μας κάνει να ξεχνάμε:
η ξεκούραση δεν χρειάζεται να έχει λόγο για να είναι δικαιολογημένη.
Πώς μπορούμε να κάνουμε πιο ομαλή την επιστροφή στην καθημερινότητα;
1. Μην προσπαθήσεις να τα κάνεις όλα την πρώτη εβδομάδα
Διάλεξε τις πραγματικά σημαντικές υποχρεώσεις και άφησε χώρο για τα υπόλοιπα.
Η επιστροφή είναι ήδη αρκετή αλλαγή. Δεν χρειάζεται να τη φορτώσεις με δέκα καινούργιους στόχους.
2. Κράτησε κάτι από τον ρυθμό των διακοπών
Ίσως δεν μπορείς να πίνεις καφέ δίπλα στη θάλασσα κάθε πρωί.
Μπορείς όμως να κρατήσεις έναν πιο αργό καφέ.
Μια απογευματινή βόλτα.
Ένα βράδυ χωρίς πρόγραμμα.
Ένα γεύμα χωρίς κινητό.
Λίγο περισσότερο χρόνο έξω.
Δεν χρειάζεται να αντιγράψεις τις διακοπές. Μπορείς να μεταφέρεις ένα μικρό κομμάτι της αίσθησης που σου έδωσαν στην καθημερινότητα.
3. Μην πανικοβληθείς αν η διάθεσή σου είναι λίγο πεσμένη
Μερικές ημέρες προσαρμογής δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι κάτι δεν πάει καλά.
Το να σου λείπει η θάλασσα, η παρέα, ο ελεύθερος χρόνος ή το γεγονός ότι δεν είχες πρόγραμμα είναι απολύτως ανθρώπινο.
Μπορείς να αναγνωρίσεις αυτό το συναίσθημα χωρίς να χρειάζεται να το «διορθώσεις» αμέσως.
4. Δώσε προτεραιότητα στον ύπνο
Η αλλαγή ωραρίου, τα ταξίδια και η επιστροφή σε διαφορετικές υποχρεώσεις μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο.
Μια σταδιακή επιστροφή σε ένα σταθερό ωράριο μπορεί να βοηθήσει το σώμα και τον εγκέφαλο να συγχρονιστούν ξανά με την καθημερινότητα.
5. Ρώτησε τον εαυτό σου τι σου άρεσε πραγματικά στις διακοπές
Αυτό ίσως είναι το πιο σημαντικό.
Όταν λέμε «μου λείπουν οι διακοπές», τι ακριβώς μας λείπει;
Μήπως ο περισσότερος χρόνος;
Μήπως η επαφή με τους ανθρώπους μας;
Μήπως η φύση;
Μήπως το ότι δεν υπήρχε συνεχής βιασύνη;
Μήπως το ότι δεν αισθανόμασταν πως κάθε ώρα πρέπει να είναι παραγωγική;
Η απάντηση μπορεί να μας δείξει τι χρειάζεται περισσότερο η καθημερινότητά μας.
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε τις επόμενες διακοπές για να ξαναξεκουραστούμε
Ίσως τελικά αυτό είναι το μεγαλύτερο μάθημα της επιστροφής.
Οι διακοπές δεν χρειάζεται να λειτουργούν σαν μια μικρή παρένθεση μέσα σε μια ζωή γεμάτη υποχρεώσεις. Μπορούν να μας βοηθήσουν να παρατηρήσουμε τι μας κάνει καλό και τι θα θέλαμε να υπάρχει λίγο περισσότερο και στην καθημερινότητά μας.
Δεν μπορούμε να κάνουμε κάθε μέρα διακοπές.
Μπορούμε όμως να δημιουργήσουμε μια καθημερινότητα στην οποία η ξεκούραση, η απόλαυση, η επαφή, η βόλτα, η αργή στιγμή και το «δεν κάνω τίποτα» δεν θεωρούνται πολυτέλεια.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο όμορφο πράγμα που μπορούμε να πάρουμε μαζί μας από τις διακοπές.
Όχι την προσδοκία να επιστρέψουμε αμέσως στην «κανονικότητα».
Αλλά την υπενθύμιση ότι η κανονικότητα μπορεί να χωράει και λίγη ξεκούραση.
Ιωάννα Πετράκου
Ψυχολόγος – Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία
instagram: @ioanna_petrakou_psy
email: petrakou.psy@gmail.com
Τηλέφωνο επικοινωνίας: 6906081450
Ιωάννα Πετράκου – Ψυχολόγος
