Η επιθυμία για πρόοδο, επιτυχία και καλή εικόνα προς τα έξω είναι μια φυσιολογική και συχνά δημιουργική δύναμη. Όμως, όταν αυτή η επιθυμία μετατρέπεται σε εμμονή με την τελειότητα, μπορεί να γίνει βάρος ανυπόφορο. Η τελειομανία δεν είναι απλώς φιλοδοξία· είναι η αίσθηση ότι κάθε τι λιγότερο από το τέλειο ισοδυναμεί με αποτυχία.
Ο τελειομανής άνθρωπος δεν χαίρεται εύκολα με όσα καταφέρνει. Αντιθέτως, επικεντρώνεται σε μικρές ατέλειες, παραλείψεις ή λάθη και νιώθει πως ό,τι κάνει δεν είναι ποτέ αρκετό. Το αποτέλεσμα; Μια συνεχής πίεση, ένα αίσθημα ανεπάρκειας, και συχνά… αναβλητικότητα. Αν δεν μπορεί να γίνει τέλειο, ίσως καλύτερα να μη γίνει καθόλου.
Οι ρίζες της τελειομανίας συνδέονται συχνά με την παιδική ηλικία. Παιδιά που μεγάλωσαν με υπερβολικά υψηλές απαιτήσεις ή με την αίσθηση ότι η αγάπη και η αποδοχή εξαρτώνται από την απόδοσή τους, συχνά αναπτύσσουν την πεποίθηση ότι η αξία τους εξαρτάται από το πόσο καλά τα καταφέρνουν. Μεγαλώνοντας, αυτή η πεποίθηση τους ακολουθεί: για να αξίζω, πρέπει να είμαι άψογος.
Η τελειομανία, όμως, δεν περιορίζεται στο άτομο. Συχνά «επεκτείνεται» και στους άλλους: οι τελειομανείς άνθρωποι μπορεί να έχουν υπερβολικές απαιτήσεις και από το περιβάλλον τους, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να εμπιστευτούν ή να συνεργαστούν. Η απογοήτευση, η κριτική και η απόσταση στις σχέσεις τους είναι συχνά απόρροια αυτής της στάσης.
Σε γνωστικό επίπεδο, η τελειομανία σχετίζεται με συγκεκριμένα μοτίβα σκέψης: το λεγόμενο «όλα ή τίποτα», όπου η επίδοση είτε θεωρείται άψογη είτε πλήρως αποτυχημένη· η εστίαση στο αρνητικό και η αγνόηση των θετικών· τα διπλά στάνταρ, με πιο αυστηρά κριτήρια για τον εαυτό απ’ ό,τι για τους άλλους. Όλα αυτά οδηγούν σε διαρκή αμφιβολία και άγχος.
Συχνά, υπάρχουν πολλά και άκαμπτα «πρέπει», τα οποία καθοδηγούν τη ζωή του και το πώς συμπεριφέρεται. Αυτά τα πρέπει, μπορεί να έχουν καθοριστεί από άλλους ή και από τον ίδιο, αλλά με βάση τις αυξημένες προσδοκίες του κι όχι τα όρια και τις αντοχές του.
Η συνεχής πίεση μειώνει τη δημιουργικότητα και αυξάνει τον κίνδυνο για εξουθένωση, άγχος ή και κατάθλιψη. Κι όμως, πολλές φορές αυτός ο φαύλος κύκλος ενισχύεται από μια εσωτερική φωνή που λέει: «αν προσπαθήσεις πιο πολύ, θα τα καταφέρεις αυτή τη φορά».
Η πίεση μπορεί να αποτυπώνεται και στο σώμα, με ενοχλήσεις στο γαστρεντερικό σύστημα, πονοκεφάλους, μυϊκή ένταση και πολλά ακόμα. Το σώμα, δεν είναι ανεξάρτητο από το μυαλό. Όταν το ένα πιέζεται υπερβολικά, πιέζεται αυτόματα και το άλλο.
Η αλλαγή ξεκινάει από την παρατήρηση. Η αναγνώριση των τελειομανών τάσεων είναι το πρώτο βήμα. Το επόμενο είναι η συνειδητή προσπάθεια να τεθούν πιο ρεαλιστικά στάνταρ. Δεν είναι εύκολο να αποδεχτεί κανείς ότι το «αρκετά καλό» μπορεί να είναι όντως αρκετό, αλλά είναι απαραίτητο.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά σ’ αυτή τη διαδρομή. Το άτομο μπορεί να επαναπροσδιορίσει την έννοια της επιτυχίας και να αρχίσει να βλέπει την προσωπική του αξία πέρα από την απόδοσή του. Να μάθει να δίνει χώρο στα λάθη, να αναγνωρίζει την πρόοδο και να απολαμβάνει τη διαδικασία – όχι μόνο το αποτέλεσμα.
Μια χρήσιμη πρακτική είναι η «μέρα μη-τελειότητας»: μια μέρα κατά την οποία το άτομο κάνει πράγματα χωρίς να προσπαθεί να τα κάνει τέλεια – απλώς «αρκετά καλά». Ίσως η παρουσίαση να μην είναι άψογη, ίσως το σπίτι να μην είναι απόλυτα τακτοποιημένο. Και τι έγινε; Ο κόσμος συνεχίζει.
Ας θυμόμαστε: η ατέλεια είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης φύσης. Το να μαθαίνουμε από τα λάθη μας, να γελάμε με τις αδυναμίες μας και να προχωράμε με περισσότερη κατανόηση και λιγότερη αυστηρότητα είναι μια πράξη γενναιότητας – όχι αδυναμίας.
Kανείς δεν είναι τέλειος, γι’ αυτό τα μολύβια έχουν γόμες. | Αγγλική παροιμία.
Perfection is like chacing the horizon. Keep moving. | Neil Gaiman.
And now that you don’ t have to be perfect, you can be good. | John Steinbeck
